Nếu bạn đang đọc tài liệu cũ về cách dựng website bán hàng, rất có thể bạn gặp cái tên osCommerce. Đây là một phần mềm có tuổi đời hơn hai thập kỷ, từng là lựa chọn phổ biến cho dân tự dựng shop online thời PHP còn non trẻ. Hiểu osCommerce giúp bạn nhìn rõ một mảng lịch sử của thương mại điện tử mã nguồn mở, và quan trọng hơn, biết khi nào nên dùng và khi nào nên chọn thứ khác.
Nguồn gốc và đặc trưng của osCommerce
osCommerce viết tắt của “open source Commerce”. Phần mềm do Harald Ponce de Leon khởi xướng tháng 3 năm 2000 tại Đức, ban đầu chỉ là một dự án nghiên cứu mang tên “The Exchange Project”, sau đó nghiêm túc thành phần mềm bán hàng. Nó được viết bằng PHP và chạy trên cơ sở dữ liệu MySQL, phát hành miễn phí theo giấy phép GNU.
Vào thời điểm ra đời, osCommerce gần như là chuẩn mặc định cho ai muốn tự mở một cửa hàng online mà không phải trả phí phần mềm. Đến năm 2009 đã có khoảng 13.000 website chạy nền tảng này. Sức ảnh hưởng của nó lớn đến mức nhiều dự án nổi tiếng về sau đều tách ra (fork — nhánh tách từ mã nguồn gốc để phát triển riêng) từ osCommerce, gồm Zen Cart, xt:Commerce, oscMAX và Phoenix.
Quan hệ giữa osCommerce và Zen Cart
Đây là điểm khiến nhiều người nhầm. Zen Cart không phải một nền tảng hoàn toàn độc lập từ con số không. Năm 2003, một nhóm lập trình viên lấy mã nguồn osCommerce, thêm hệ thống giao diện (template) dễ tuỳ biến hơn và một số chức năng mới, rồi tách thành dự án riêng tên Zen Cart. Nói cách khác, osCommerce là tổ, Zen Cart là nhánh con lớn lên theo hướng riêng.
Vì cùng một gốc, mã nguồn hai nền tảng giống nhau đến mức người quen osCommerce nhìn vào Zen Cart sẽ thấy quen thuộc ngay. Điểm khác chủ yếu nằm ở cách Zen Cart làm phần giao diện linh hoạt hơn. Nếu bạn muốn so sánh kỹ giữa hai cái tên đời đầu này, bài Zen Cart là gì mổ xẻ riêng nhánh tách ra đó.
Phiên bản hiện tại và trạng thái dự án
osCommerce không “chết” như nhiều người tưởng, nhưng câu chuyện hiện tại khá phức tạp. Năm 2021, Holbi Group mua lại osCommerce từ người sáng lập và bắt tay làm phiên bản 4.x viết lại. Phiên bản 4.0 ra mắt tháng 7 năm 2022, phiên bản ổn định gần nhất là 4.13 phát hành tháng 10 năm 2023. Bản 4 hỗ trợ PHP 8.3 (vẫn chạy được từ PHP 7.4) và MariaDB 10.x, tách rõ phần code với phần giao diện, thêm App Shop và trình soạn thảo trực quan.
Tuy vậy, có vài điều cần thẳng thắn. Nhịp cập nhật của osCommerce đã chậm hẳn so với thời hoàng kim. Phần lớn website đang chạy osCommerce thực tế vẫn là các bản 2.x rất cũ, và việc chuyển từ dòng 2.x lên dòng 4.x không phải nâng cấp nhẹ nhàng mà gần như dựng lại. Cộng đồng và hệ sinh thái tiện ích mở rộng cũng không còn sôi động như xưa.
Ưu và nhược điểm cần cân nhắc
Để nhìn khách quan, đây là điểm mạnh điểm yếu của osCommerce ở thời điểm hiện tại:
| Khía cạnh | Điểm mạnh | Điểm yếu |
|---|---|---|
| Chi phí | Mã nguồn mở, miễn phí, không phí bản quyền | Chi phí ẩn ở việc thuê người bảo trì code cũ |
| Lịch sử và tài liệu | Kho hướng dẫn, add-on cũ rất nhiều, từng có hơn 7.500 tích hợp bên thứ ba | Phần lớn tài liệu và add-on dành cho bản 2.x đã lỗi thời |
| Công nghệ | Bản 4.x đã chạy PHP hiện đại | Kiến trúc gốc theo lối PHP thủ tục (procedural) cũ, khó bảo trì so với framework hiện nay |
| Cộng đồng | Vẫn còn diễn đàn hoạt động | Cộng đồng nhỏ dần, ít lập trình viên mới chọn nền tảng này |
Khi nào nên và không nên dùng osCommerce
osCommerce hợp lý trong một số tình huống cụ thể, chủ yếu mang tính kế thừa:
- Nên cân nhắc khi bạn đã có sẵn một shop osCommerce đang chạy ổn, lượng đơn ổn định và chỉ cần duy trì, chưa muốn đập đi làm lại.
- Nên cân nhắc nếu đội của bạn đã quen sâu kiến trúc osCommerce và muốn tận dụng kho add-on cũ cho một dự án nội bộ đơn giản.
- Không nên chọn osCommerce để khởi tạo một cửa hàng mới năm nay nếu bạn muốn dễ tìm người bảo trì, dễ mở rộng và bám theo công nghệ web hiện đại.
- Không nên nếu bạn cần một hệ sinh thái plugin, giao diện và cộng đồng đông để xử lý nhanh khi gặp sự cố. Hoặc đơn giản là bạn muốn nhờ Web22 làm website mới gọn gàng thay vì gồng gánh một nền tảng đời đầu.
Với một dự án mới, các nền tảng hiện đại hơn thường dễ chịu hơn về lâu dài. Nếu bạn dựng trên WordPress, một website thương mại điện tử bằng WooCommerce có cộng đồng cực lớn và kho giao diện, tiện ích phong phú. Trong trường hợp bạn muốn một website WordPress được làm web thương mại điện tử chỉn chu từ đầu, đó là hướng đáng cân nhắc thay cho việc gồng gánh một nền tảng đời đầu. Để có cái nhìn tổng quát giữa nhiều lựa chọn, bài so sánh các nền tảng thương mại điện tử đặt osCommerce cạnh những cái tên phổ biến hôm nay.
Câu hỏi thường gặp
osCommerce còn được phát triển không?
Có, dưới sự sở hữu của Holbi Group từ năm 2021, với dòng 4.x. Tuy nhiên nhịp cập nhật chậm và phần lớn website thực tế vẫn dùng bản 2.x cũ.
osCommerce và Zen Cart cái nào tốt hơn?
Không có cái “tốt hơn” tuyệt đối vì cùng gốc. Zen Cart tách ra năm 2003 với hệ giao diện linh hoạt hơn. Cả hai đều là công nghệ đời đầu, nên với dự án mới nên cân nhắc nền tảng hiện đại hơn.
osCommerce có miễn phí không?
Có. osCommerce là mã nguồn mở, phát hành miễn phí theo giấy phép GNU. Bạn vẫn phải trả tiền hosting, tên miền và công bảo trì.