Thiết kế web là việc lên ý tưởng và sắp đặt giao diện, nội dung cùng cách vận hành của một website, sao cho người xem nhìn vào hiểu ngay và dùng được dễ dàng. Hiểu rộng hơn, nó gồm cả phần nhìn thấy (màu, chữ, bố cục) lẫn phần chạy ngầm bên trong để trang hoạt động.
Nếu bạn đang định làm một website cho cửa hàng, dịch vụ hay cá nhân, rất có thể bạn vừa nghe đủ thứ từ “giao diện”, “responsive”, “WordPress” cho đến “code riêng” mà chưa rõ chúng nằm ở đâu trong bức tranh chung. Bài này gỡ rối từ gốc: thiết kế web thực ra là gì, một trang web gồm những phần nào, và nó khác lập trình web ra sao.
Thiết kế web là gì
Hiểu đơn giản, thiết kế web (web design) là công việc quyết định một trang web trông thế nào và dùng ra sao. Người thiết kế sắp xếp tiêu đề, hình ảnh, nút bấm, menu và nội dung sao cho khách vào trang biết mình đang ở đâu, cần bấm gì để đi tiếp.
Một bản thiết kế tốt không dừng ở chỗ “đẹp”. Nó còn phải dễ đọc trên điện thoại, tải nhanh, và dẫn người xem tới hành động bạn mong muốn, ví dụ gọi điện, để lại thông tin hay đặt hàng. Nói cách khác, đẹp là điều kiện cần, còn dùng được mới là điều kiện đủ. Một trang lung linh nhưng khách loay hoay không tìm thấy số điện thoại thì vẫn là thiết kế chưa đạt.
Một website gồm những phần nào
Để hình dung “thiết kế web gồm những gì”, bạn có thể tách một website thành bốn lớp ghép lại với nhau:
- Giao diện (phần nhìn thấy): bố cục, màu sắc, kiểu chữ, hình ảnh, khoảng trắng. Đây là thứ tạo ấn tượng đầu tiên và quyết định khách ở lại hay rời đi.
- Trải nghiệm điều hướng: menu, đường dẫn giữa các trang, ô tìm kiếm, nút kêu gọi hành động. Lớp này lo việc khách di chuyển trong site mượt mà, không bị lạc.
- Nội dung: chữ, hình, video, bảng giá, mô tả sản phẩm. Nội dung là lý do thật sự khiến người ta vào web, nên thường được tính toán song song với giao diện chứ không chắp vá sau.
- Hạ tầng kỹ thuật chạy ngầm: tên miền (domain), nơi lưu trữ (hosting), tốc độ tải, bảo mật, khả năng hiển thị tốt trên mọi kích thước màn hình.
Bốn lớp này luôn đi cùng nhau. Một giao diện đẹp đặt trên hạ tầng yếu thì trang tải chậm, khách bỏ đi trước cả khi kịp nhìn. Ngược lại, kỹ thuật tốt mà nội dung sơ sài thì cũng chẳng giữ chân được ai.
Thiết kế web khác lập trình web thế nào
Đây là chỗ nhiều người mới hay lẫn. Hai việc này liên quan chặt chẽ nhưng không giống nhau:
| So sánh | Thiết kế web | Lập trình web |
|---|---|---|
| Lo việc gì | Trang trông thế nào, sắp xếp ra sao, dùng có dễ không | Làm cho các chức năng chạy được: giỏ hàng, đăng nhập, thanh toán, gửi biểu mẫu |
| Câu hỏi trung tâm | “Khách nhìn vào có hiểu và muốn bấm không?” | “Khi bấm vào thì hệ thống xử lý thế nào?” |
| Thiên về | Thẩm mỹ và trải nghiệm người dùng | Logic và xử lý dữ liệu phía sau |
Hình dung thế này cho dễ: thiết kế web giống việc vẽ bản vẽ và bài trí một ngôi nhà, còn lập trình web là phần điện nước, đường ống chạy bên trong tường để mọi thứ vận hành. Với một website nhỏ, đôi khi cùng một người làm cả hai. Với dự án phức tạp, đây là hai vai riêng phối hợp với nhau.
Web tĩnh, web động, WordPress hay code riêng
Khi bắt tay làm, bạn sẽ gặp vài lựa chọn về cách dựng. Hiểu nhanh như sau:
- Web tĩnh: nội dung cố định, ai vào cũng thấy giống nhau, ít thay đổi. Phù hợp trang giới thiệu gọn nhẹ, ít cập nhật.
- Web động: nội dung thay đổi được, có thể tự đăng bài, thêm sản phẩm, quản lý đơn hàng. Hầu hết website doanh nghiệp và bán hàng ngày nay đều thuộc nhóm này.
Về công cụ dựng web động, hai hướng phổ biến là dùng nền tảng có sẵn như WordPress, hoặc lập trình riêng từ đầu. WordPress mạnh ở chỗ dựng nhanh, dễ tự cập nhật nội dung sau này, chi phí thường mềm hơn. Lập trình riêng (ví dụ bằng Next.js) cho toàn quyền tùy biến, hợp với những trang có yêu cầu đặc thù mà nền tảng dựng sẵn khó đáp ứng. Web22 làm cả hai hướng, và việc chọn hướng nào tùy vào nhu cầu thật của bạn chứ không có đáp án chung cho mọi trường hợp. Bạn có thể xem rõ hơn ở dịch vụ thiết kế website WordPress và thiết kế web theo yêu cầu.
Các bước cơ bản để có một website
Một website thường đi qua các chặng: thống nhất mục tiêu và nội dung, dựng bản phác giao diện, thiết kế chi tiết, lập trình, đưa nội dung vào, kiểm tra rồi đưa lên mạng. Mỗi chặng có nhiều việc nhỏ phía sau, nên ở đây chỉ điểm tên cho bạn có khái niệm tổng thể.
Nếu muốn đi sâu từng bước cụ thể, làm trong bao lâu và cần chuẩn bị gì, bạn xem bài quy trình thiết kế web chi tiết. Tài liệu đó tách riêng nên bài này không lặp lại.
Tự làm hay thuê thiết kế
Hai hướng đều có chỗ đứng, tùy vào thời gian và mức độ quan trọng của website với công việc của bạn.
Tự làm hợp lý khi bạn cần một trang đơn giản, có thời gian học và không quá gấp. Các nền tảng kéo thả hiện nay đủ để dựng một trang giới thiệu cơ bản. Đổi lại, bạn sẽ tốn công mày mò, và khi cần tùy biến sâu hay tối ưu tốc độ thì dễ gặp giới hạn.
Thuê làm hợp lý khi website gắn với doanh thu, cần chỉn chu về thương hiệu, chuẩn hiển thị trên Google và chạy ổn định lâu dài. Bạn tiết kiệm thời gian và có người chịu trách nhiệm về kỹ thuật. Khi cân nhắc, đừng chỉ nhìn con số ban đầu mà nên tính cả chi phí duy trì về sau. Phần này bài chi phí thiết kế website bàn kỹ hơn.
Câu hỏi thường gặp
Thiết kế web và thiết kế website có khác nhau không? Về cơ bản là một, chỉ khác cách gọi. “Web” và “website” trong ngữ cảnh này dùng thay nhau được.
Không biết code có làm web được không? Có. Với nền tảng như WordPress, bạn vẫn tự đăng bài và quản lý nội dung mà không cần lập trình. Phần dựng khung và xử lý kỹ thuật ban đầu mới cần người có chuyên môn.
Thiết kế web có gồm cả SEO không? Thiết kế và SEO (tối ưu để website hiển thị tốt trên Google) là hai việc khác nhau nhưng nên đi cùng nhau từ đầu. Một trang được dựng chuẩn về tốc độ và cấu trúc sẽ thuận lợi hơn rất nhiều khi làm SEO về sau.
Tới đây, hy vọng bạn đã nắm được thiết kế web là gì và một website gồm những phần nào. Nếu bạn đang cân nhắc làm một trang cho công việc của mình, có thể tìm hiểu thêm về dịch vụ thiết kế website của Web22 để xem hướng nào hợp với bạn.