Chị Hạnh gói mứt gừng và bánh chưng gấc mỗi dịp Tết cho cả xóm, ai ăn cũng khen rồi giục “sao chị không bán online cho nhiều người biết”. Chị gật đầu cái rụp, đăng vài tấm ảnh lên Facebook cá nhân, rồi khựng lại ngay câu hỏi đầu tiên: bán thực phẩm online như vậy có cần xin phép gì không, tiền thu về có phải đóng thuế không. Bài này trả lời tuần tự từng câu, từ giấy tờ, thuế, chọn kênh bán, cho tới khâu đóng gói giao hàng.
Thực phẩm là ngành hiếm hoi mà một sơ suất nhỏ (quên ghi hạn dùng, đóng gói không kín) có thể khiến khách sợ hẳn, không dám mua lần hai. Vì vậy phần chuẩn bị trước khi bán đáng làm kỹ hơn hầu hết các ngành khác.
Trước khi bán thực phẩm online, cần những giấy tờ nào
Nhiều người nghĩ bán online thì “nhẹ” hơn mở cửa hàng, không cần giấy tờ gì. Thực tế pháp luật nhìn vào bản chất hoạt động (có chế biến, kinh doanh thực phẩm thường xuyên hay không) chứ không quan tâm bạn bán qua kênh nào.
- Đăng ký hộ kinh doanh với ngành nghề liên quan tới thực phẩm, nếu bán đều đặn để kiếm lời chứ không phải thi thoảng làm quà biếu.
- Giấy chứng nhận cơ sở đủ điều kiện an toàn thực phẩm (giấy ATTP), áp dụng cho cơ sở tự chế biến hoặc kinh doanh thực phẩm, kể cả khi bán online. Từ 2026, cơ sở có sẵn chứng nhận ISO hay HACCP không còn tự động được miễn giấy ATTP như quy định cũ, nên đừng chủ quan nghĩ có chứng nhận khác là đủ.
- Chuẩn bị cho quy định xác thực người bán. Dự thảo Luật An toàn thực phẩm đang được bàn tới việc yêu cầu người bán thực phẩm trên mạng xã hội và sàn thương mại điện tử phải xác thực danh tính, cùng lúc nền tảng phải kiểm duyệt giấy tờ pháp lý của sản phẩm trước khi cho đăng bán.
Quy mô càng nhỏ không có nghĩa được bỏ qua hoàn toàn. Một hộp mứt bán vài chục đơn dịp Tết vẫn nằm trong diện phải có giấy ATTP nếu hoạt động lặp lại hằng năm và có thu nhập rõ ràng từ đó, khác hẳn việc biếu vài hộp cho người quen.
Bán thực phẩm online, thuế kê khai thế nào
Từ 2026, cách tính thuế cho người bán trên sàn thương mại điện tử đã đổi khá nhiều theo Nghị định 68/2026. Thay vì tự khai theo mùa như trước, sàn sẽ khấu trừ thuế ngay khi giao dịch hoàn tất, tính trên toàn bộ tiền hàng cộng cả phí ship và các khoản liên quan, trước khi tiền về tài khoản người bán.
Mức phổ biến cho ngành hàng hoá là 1% thuế giá trị gia tăng cộng 0,5% thuế thu nhập cá nhân trên doanh thu. Ba ngưỡng doanh thu quyết định phần còn lại của câu chuyện:
Dưới 500 triệu đồng một năm, phần thuế đã bị sàn khấu trừ sẽ được hoàn lại theo quy định. Từ 500 triệu tới 3 tỷ, mức khấu trừ theo tỷ lệ phần trăm nói trên vẫn giữ nguyên. Vượt 3 tỷ một năm, người bán phải chuyển sang tính thuế theo lợi nhuận (doanh thu trừ chi phí hợp lệ), với thuế suất 17% trên phần lợi nhuận đó.
Một điều dễ hiểu lầm: nếu chị Hạnh chỉ đăng bán qua Zalo hay Facebook cá nhân, không qua sàn, thì không ai khấu trừ hộ, nhưng nghĩa vụ kê khai vẫn còn nguyên, chỉ là tự làm thay vì được sàn làm sẵn. Cơ quan thuế hiện đối chiếu dữ liệu từ cả sàn, ví điện tử lẫn ngân hàng, nên tên người bán và tài khoản nhận tiền cũng cần khớp với thông tin đăng ký kinh doanh.
Chọn kênh bán: sàn, mạng xã hội hay web riêng
Ba kênh này không loại trừ nhau, nhưng mỗi kênh giải quyết một bài toán khác:
| Kênh | Điểm mạnh | Giới hạn |
|---|---|---|
| Sàn thương mại điện tử | Có sẵn lượng người tìm mua, thanh toán và vận chuyển tích hợp | Đối thủ nằm ngay cạnh sản phẩm, chịu phí sàn, khó trưng đủ giấy công bố theo cách riêng |
| Mạng xã hội | Gần khách quen, đăng nhanh, hợp lúc mới bắt đầu | Bài cũ trôi nhanh, khách mới khó tìm lại đơn hàng cũ hay chính sách đổi trả |
| Website riêng | Toàn quyền trưng giấy công bố, hạn dùng, nguồn gốc rõ ràng theo cách của mình | Không có sẵn lượng khách, cần thời gian để người ta biết tới |
Phần đông người mới nên bắt đầu ở mạng xã hội hoặc sàn để thử phản ứng thị trường trước khi bỏ công làm thêm kênh khác. Bài nên làm web riêng hay chỉ bán trên sàn phân tích sâu hơn thời điểm nào đáng để thêm một website, nếu bạn đang phân vân đúng chỗ này.
Đóng gói và giao hàng thực phẩm không hỏng dọc đường
Với quần áo, hàng lỗi còn đổi được. Với thực phẩm, một gói hàng bị bể, chảy nước hay tới trễ vài ngày trong thời tiết nóng có thể coi như mất khách vĩnh viễn. Vài điểm cần làm đúng ngay từ đầu:
- Chọn bao bì theo loại hàng: đồ khô cần hút ẩm, đồ tươi hoặc đông lạnh cần túi giữ nhiệt và đá gel, bánh kem hay đồ dễ vỡ cần lớp đệm chống sốc riêng.
- Dán nhãn đầy đủ ngoài gói: tên sản phẩm, ngày sản xuất, hạn dùng, thành phần chính và cách bảo quản, để khách nhận hàng không phải hỏi lại.
- Chọn đơn vị vận chuyển theo quãng đường: đơn nội thành có thể giao trong ngày bằng xe máy công nghệ, đơn liên tỉnh với hàng tươi nên ưu tiên đơn vị có dịch vụ giữ lạnh, chấp nhận chi phí cao hơn thay vì tiếc vài chục nghìn rồi hàng hỏng dọc đường.
Khi nào nên có thêm một website bán thực phẩm riêng
Ở giai đoạn đầu, bán qua mạng xã hội hoặc sàn là hợp lý, vốn ít mà thử nhanh. Nhưng tới lúc khách bắt đầu hỏi mua số lượng lớn để làm quà tặng công ty, hoặc một đại lý muốn xem giấy công bố trước khi đặt sỉ, một trang riêng để trưng đủ thông tin (hạn dùng, số lô, giấy chứng nhận) theo đúng cách của mình sẽ đáng tin hơn hẳn một dòng bình luận trên bài đăng cũ.
Nếu tới lúc cần một trang như vậy, Web22 nhận phần thiết kế website thực phẩm với cách làm khá cụ thể: bàn giao đủ mã nguồn, có bảo hành sau khi lên hàng, và chừa sẵn chỗ hiển thị giấy công bố lẫn hạn dùng ngay khu vực khách dễ thấy nhất, không phải trang giới thiệu chung chung. Đây cũng là một phần trong nhóm dịch vụ thiết kế website Web22 đang làm cho nhiều ngành khác nhau.
Câu hỏi thường gặp
Bán thực phẩm tự làm tại nhà, số lượng ít, có cần giấy ATTP không?
Nếu chỉ làm và biếu vài lần cho người quen thì thường chưa tính là kinh doanh. Nhưng hễ bán đều đặn, có thu nhập ổn định từ đó (kể cả chỉ vài chục đơn mỗi dịp lễ Tết) thì đã mang tính chất một hoạt động kinh doanh thực phẩm, cần tính tới cả đăng ký hộ kinh doanh lẫn giấy ATTP.
Chỉ bán qua Zalo, Facebook cá nhân, không qua sàn, có bị thu thuế không?
Không có sàn khấu trừ hộ không có nghĩa là hết trách nhiệm. Nghĩa vụ kê khai và nộp thuế vẫn áp dụng khi có doanh thu thường xuyên, chỉ khác là người bán phải tự khai thay vì được khấu trừ sẵn tại nguồn.
Vừa bán trên sàn vừa có website riêng cùng lúc, có phí phạm không?
Không hề. Nhiều nơi bán thực phẩm dùng sàn hoặc mạng xã hội để tiếp cận khách mới, còn website riêng đóng vai trò nơi khách quay lại đặt số lượng lớn hoặc tra cứu thông tin công bố. Hai kênh bổ trợ cho nhau chứ không thay thế nhau hoàn toàn.
Giao hàng thực phẩm đi tỉnh xa có cần bảo hiểm hàng hoá không?
Với đơn giá trị cao hoặc số lượng lớn, việc mua thêm bảo hiểm hàng hoá của đơn vị vận chuyển là một lớp an tâm hợp lý, nhất là hàng dễ hỏng theo thời tiết. Đây là khoản nhỏ so với rủi ro mất trắng cả đơn hàng lẫn niềm tin của khách.
Những thông tin về giấy phép và thuế trong bài chỉ mang tính tổng quan để bạn hình dung bức tranh chung, không thay cho tư vấn pháp lý hay kế toán cho trường hợp cụ thể. Quy định và mức thuế có thể điều chỉnh theo thời gian, nên trước khi bắt tay vào bán, hãy đối chiếu văn bản mới nhất hoặc hỏi một đơn vị tư vấn đáng tin.