Phần lớn rắc rối khi làm web không nằm ở lúc thiết kế, mà ở lúc bạn muốn rời đi: domain do bên kia đứng tên, không lấy được mã nguồn, hoặc phí năm sau đột nhiên tăng gấp đôi. Hầu hết những điều này có thể chặn từ trước nếu bạn hỏi đúng câu, đúng thời điểm — tức là trước khi đặt cọc. Dưới đây là 12 mục nên đối chiếu, kèm lý do vì sao mỗi mục quan trọng và dấu hiệu cần cảnh giác.
Nhóm 1 — Quyền sở hữu phải về tay bạn
1. Ai đứng tên domain (tên miền)?
Domain phải đăng ký bằng thông tin của bạn (tên, email, công ty), không phải tài khoản của đơn vị làm web. Đây là tài sản gắn liền thương hiệu và toàn bộ thứ hạng tìm kiếm tích luỹ được. Nếu domain đứng tên bên thi công, ngày bạn muốn chuyển nhà cung cấp, họ có thể giữ làm điều kiện thương lượng. Hãy yêu cầu được cấp quyền truy cập tài khoản đăng ký domain ngay từ đầu, hoặc tự mình đăng ký rồi trỏ về máy chủ của đơn vị thi công.
2. Có bàn giao mã nguồn và toàn bộ tài khoản không?
Thông lệ quốc tế về hợp đồng làm web khá rõ: khi bạn thanh toán nốt khoản cuối, toàn bộ quyền sở hữu trí tuệ, tập tin mã nguồn (source code) và tài khoản quản trị phải được chuyển cho bạn. Hãy ghi thẳng vào hợp đồng: kết thúc dự án sẽ nhận được mã nguồn đầy đủ, tài khoản quản trị (admin), tài khoản hosting và cơ sở dữliệu. Một website mà bạn không cầm được mã nguồn thì về bản chất là đi thuê, không phải sở hữu.
3. Tài khoản hosting (lưu trữ) đứng tên ai?
Tương tự domain, gói hosting nên cho phép bạn truy cập hoặc đứng tên bạn. Nếu toàn bộ web nằm trong tài khoản hosting chung của đơn vị thi công mà bạn không có quyền vào, việc sao lưu hay di dời sau này hoàn toàn phụ thuộc vào thiện chí của họ.
Nhóm 2 — Công nghệ và chất lượng kỹ thuật
4. Dùng theme dựng sẵn hay code riêng?
Đây là điểm quyết định web của bạn có khác biệt và bền hay không. Một số đơn vị mua theme (giao diện) bán sẵn rồi cắm nội dung vào — nhanh, rẻ, nhưng nặng, nhiều tính năng thừa và khó tuỳ biến sâu. Code riêng thì gọn, nhanh, làm đúng nhu cầu nhưng tốn công hơn. Không có lựa chọn nào sai tuyệt đối; điều quan trọng là bạn biết mình đang mua loại nào và trả tiền cho đúng loại đó. Nếu bạn cần một website WordPress được lập trình riêng theo nhu cầu, hãy hỏi rõ phần nào là theme mua sẵn, phần nào do họ tự viết.
| Tiêu chí | Theme dựng sẵn | Code riêng |
|---|---|---|
| Chi phí ban đầu | Thấp hơn | Cao hơn |
| Tốc độ tải | Thường nặng, nhiều mã thừa | Gọn, kiểm soát được |
| Tuỳ biến sâu | Hạn chế | Linh hoạt |
| Phụ thuộc bên thứ ba | Cao (theme/plugin trả phí) | Thấp |
5. Cam kết chuẩn SEO và tốc độ ra sao?
Hỏi cụ thể: web có cấu trúc thẻ tiêu đề (heading) hợp lý, có khai báo dữ liệu có cấu trúc (schema), có tối ưu ảnh và điểm Core Web Vitals (bộ chỉ số trải nghiệm trang của Google) không. Cảnh giác với lời hứa “lên top Google”, “top 1 từ khoá” — không ai bảo đảm được thứ hạng, và lời hứa đó thường là dấu hiệu thiếu trung thực. Điều hợp lý để yêu cầu là nền tảng kỹ thuật chuẩn, không phải vị trí cụ thể.
Nhóm 3 — Hợp đồng, tiền bạc và sau bàn giao
6. Hợp đồng ghi rõ phạm vi công việc chưa?
Hợp đồng cần liệt kê cụ thể: bao nhiêu trang, những tính năng nào, bao nhiêu lần chỉnh sửa, có gồm nội dung và hình ảnh hay không. Phạm vi mơ hồ là nguồn cơn của mọi tranh cãi “cái này không nằm trong gói”. Mỗi thứ phát sinh ngoài phạm vi nên có mức phí ghi sẵn để bạn không bị bất ngờ.
7. Phí năm sau là bao nhiêu?
Domain, hosting và chứng chỉ bảo mật (SSL) đều có phí duy trì hằng năm. Hãy hỏi rõ con số cụ thể cho năm thứ hai trở đi, vì chi phí thật của một website nằm ở phần vận hành dài hạn chứ không chỉ ở lần dựng đầu. Để hình dung đầy đủ các khoản dễ bị bỏ sót, bạn có thể tham khảo bài phân tích các chi phí ẩn khi làm web giá rẻ.
8. Mốc thanh toán gắn với cái gì?
Cách an toàn là chia thành các mốc: cọc khi ký, thanh toán giữa kỳ khi duyệt giao diện, và khoản cuối khi nghiệm thu xong. Tránh trả hết 100% trước khi thấy sản phẩm. Quan trọng: khoản cuối nên gắn với việc nhận đủ mã nguồn và tài khoản — đó là đòn bẩy để chắc chắn bạn được bàn giao trọn vẹn.
9. Bảo hành bao lâu, bảo hành những gì?
Phân biệt rõ “sửa lỗi” (lỗi do thi công, phải miễn phí trong thời gian bảo hành) với “thêm tính năng mới” (việc phát sinh, có phí). Hỏi thời hạn bảo hành cụ thể và những trường hợp nào được tính trong đó.
10. Hỗ trợ sau bàn giao thế nào?
Sau khi nhận web, bạn vẫn cần người trả lời khi có sự cố. Hỏi rõ kênh hỗ trợ, thời gian phản hồi và chi phí nếu có. Một đơn vị biến mất sau khi nhận tiền là rủi ro thật mà nhiều chủ web gặp phải.
Nhóm 4 — Bằng chứng và sự minh bạch
11. Có portfolio (hồ sơ dự án) thật không?
Yêu cầu xem những web họ đã làm và đang chạy thật, mở được bằng trình duyệt, không phải chỉ ảnh chụp đẹp. Một dự án thật cho bạn thấy được tốc độ, bố cục và độ hoàn thiện ở mức nào. Nếu được, hãy hỏi quy trình họ làm việc ra sao từ lúc nhận yêu cầu đến lúc bàn giao — bạn có thể đối chiếu với một quy trình thiết kế web bài bản để biết bước nào đang bị bỏ qua.
12. Có điều khoản nào “khoá nguồn” bạn không?
Đọc kỹ những điều khoản ràng buộc khiến bạn không thể rời đi: web bị khoá nếu ngừng dùng dịch vụ duy trì của họ, dữ liệu không xuất ra được, hoặc mã nguồn bị đóng gói theo cách chỉ họ vận hành được. Quyền chuyển nhà cung cấp bất cứ lúc nào nên là điều khoản không thương lượng. Bạn sở hữu website của mình, không phải đi thuê vô thời hạn.
Câu hỏi thường gặp
Có nhất thiết phải lấy mã nguồn không nếu mình không biết code?
Có. Dù bạn không tự sửa được, việc giữ mã nguồn cho phép bạn chuyển sang một đơn vị khác bất cứ lúc nào. Không cầm mã nguồn nghĩa là bạn bị buộc ở lại với một nhà cung cấp duy nhất.
Đứng tên domain có khó không?
Không. Bạn có thể tự đăng ký domain bằng thông tin của mình rồi cấp quyền cho đơn vị thi công cấu hình, hoặc yêu cầu họ đăng ký bằng thông tin của bạn. Việc này nên làm ngay từ đầu, không để sau.
Giá rẻ thì có cần kiểm tra những mục này không?
Càng cần. Gói càng rẻ thì những khoản như sở hữu domain, mã nguồn hay phí năm sau càng dễ bị lược bỏ để hạ giá. Kiểm tra trước giúp bạn so sánh đúng giá trị thật giữa các báo giá.
Nếu bạn muốn một website được dựng minh bạch ngay từ đầu — domain đứng tên bạn, mã nguồn bàn giao đủ, hợp đồng rõ phạm vi — có thể tham khảo dịch vụ thiết kế website của Web22.